Deus ex machina!

Lang, lang geleden, toen ik bij de jeugd schaakte, had ik een boekje thuis waarin bij een diagram een wonderbaarlijke zet stond met daarbij de opmerking: “Deus ex machina!“. Ik had geen idee wat dat betekende, maar de term is me altijd bijgebleven.

Gisteren bij de bekerwedstrijd moest ik daaraan terugdenken. Mijn tegenstander, Wim de Jong, speelde een verbluffende zet die een verloren uitziende stelling omtoverde in een gewonnen stelling. Kijk mee en geniet.

Na zestien zetten had ik (wit) deze stelling bereikt, en ik had al een paar zetten eerder gezien dat ik hier een -zeer waarschijnlijk winnende- combinatie heb. Ik raad iedereen om het eerst zelf te proberen, en daarna te vergelijken met wat hieronder staat.

Ik keek nog even of het echt wel werkte (want ik offer een stuk — sterker nog, twee stukken, maar dat had ik niet eens door tijdens de partij…), en toen ik had gezien dat er niets tegen te doen was speelde ik het.

17.Pxh7! Niet eens de beste volgens StockFish 15.1, maar wel goed genoeg. Er zijn meer zetten die hier +2 scoren. Wim ging hier in de denktank. 17..Kxh7 18.Dh5+? Nu is het gelijk. Als ik zwarts duivelse zet 19 had gezien, dan had ik hier misschien wel de enige zet 18.Le3 gevonden. 18..Kg8! 19.Lxg6? Natuurlijk, het logische vervolg. Immers, ik dreig mat met Dh7.
Tf8 weg spelen helpt niet wegens Dh7+ gevolgd door Dxf7 mat. De enige andere zet is het slaan van de loper. En dan had ik 19..fxg6 20.Dxg6+ Kh8 21.Dh6+ Kg8 22.Te3 (of 21.Te3) gepland. En dat wint inderdaad.

Maar toch sta ik nu verloren…
19.Dh6 was de enige zet om niet te verliezen, maar de aanval wordt dan lastig na 19..Le8.

Hier dacht Wim twee minuten na en kwam met een prachtige zet.

19..Dxf2+!! BOEM! Deus ex machina! Ik dacht eerst (heel kort) dat Wim dit voor de grap deed omdat hij zag dat hij mat zou gaan. Even deze zet spelen en dan opgeven. Maar toen zag ik dat het wel degelijk een serieuze zet was. En een winnende. Immers, na het gedwongen 20.Kxf2 fxg6+ SCHAAK 21.Df3 Txf3+ 22.Kxf3 staat het zo.

Er is niets over van de mooie witte stelling. Zwart heeft twee stukken tegen een toren en een pion, wits pionnen zijn zwak, wit staat onderontwikkeld, de koning is niet veilig, en zwart heeft moordende lopers. Ongelooflijk, hoe één zet alles kan omdraaien. Ik had dit idee wel eens gezien in een opgave, maar nog nooit in een echte partij.

Het was dus een leerzame partij, ik weet nu wat deus ex machina betekent. ;)

(Plaatje bij artikel door I, Sailko, CC BY 2.5)

Share

1 reactie

  1. Jan Pijkeren schreef:

    Prachtige tactic! Zoiets maak je normaal gesproken alleen mee in puzzels, niet in het echt toch?

Geef een reactie