Wat is schaken nu eigenlijk voor ons ? Enige overpeinzingen

klausw

Deel 1: meedoen beter dan winnen?

Een wijs vooroordeel kan handig zijn als hulp bij de planning. Maar ik wil het hebben over slordige en ondoordachte vooroordelen. Je komt ze overal tegen in de meest afgrijselijke vormen. Dit soort vooroordelen presenteren zich vaak in mooie morele leuzen, gezegdes, spreekwoorden en maatschappelijk geaccepteerde vormen van leven. Ik besef dat ik daar zelf ook, misschien onbewust, aan meedoe. Het is de reden waarom ik heel waakzaam ben voor morele hoogstandjes . Morele uitspraken klinken vaak zeer aangenaam en presenteren zich vaak als waarheid, maar in feite gaat het vaak over leugens en schijnredenering. Over sport en spel bestaan heel wat van die leugens.

Ik begin met een eenvoudige gedachte: “meedoen is beter dan winnen” of “het spel en de knikkers”.
Die olympische gedachte : “meedoen is beter dan winnen” klinkt heel hoogstaand. Het wordt een mooie en ideale gedachte genoemd, waaraan helaas niet helemaal voldaan wordt. Dat is een vergissing. Deze uitspraak is helemaal niet mooi, een sportonvriendelijke gedachte, een schijnvertoning, en het getuigt van een bepaald soort domheid: de gedachte moet uitgebannen worden!
Hoe zit dat bij het schaken ? Je schaakt niet zomaar in het wilde weg, maar je wil op een of andere manier winnen, zelfs je tegenstander verpletteren als dat mogelijk is. En dat is mooi, want het is de essentie, het doel en juist de schoonheid van het spel en van de sport. Neem je dat doel weg, dan blijft er niets over. “Meedoen is beter dan winnen” lijkt me een leuke grap als je verloren hebt, maar om dit serieus te zeggen? Datzelfde idee zit in de uitdrukking “het gaat om het spel, niet om de knikkers”. Klinkt heel mooi. In feite geldt het tegenovergestelde: “het gaat om de knikkers”. Dat klinkt heel materialistisch, maar in feite is dat het spel en wordt het spel juist mooi als je achter de knikkers aanzit. Helaas zijn wij meer gevoelig voor hoe iets klinkt, we zijn er gevoelig voor als anderen onze mooi klinkende woorden waarderen. Werkelijke schoonheid heeft echter niets met schijn te maken. Wees niet bang om in dit spelletje wreed en materialistisch te zijn. Winnen is het doel en de essentie van het spel, zeker bij het schaken: dat kun je niet tegenspreken. Ben je tegen de drang om een spelletje te winnen of vind je het zelfs verwerpelijk om op winst uit te zijn ? Dan maak je het jezelf wel erg moeilijk om deze sport en vele andere sporten te bedrijven. Winnen is immers het doel van het spel en alleen als dat doel niet bereikbaar is , ben je tevreden met een remise. Tenslotte moet je soms helaas, tegen de oorspronkelijke bedoelingen in, verliezen. Het interessante is, dat als je echt fanatiek op de winst uit bent, dat dan het spel ook goed tot zijn recht komt. Dus als je op de knikkers uit bent, dan dien je gelijk de schoonheid van het spel, dat is dus een aantrekkelijke bijwerking. Winnen is dus het doel van het schaakspel. Ben je überhaupt tegen winnen ? Dan is dat een ander verhaal. Ik heb bij de titel gesproken over “deel 1” . Dat geeft aan dat wie dan ook (inclusief ikzelf) door kan gaan met deel 2. Er is immers nog heel veel te overpeinzen.

Klaus Wüstefeld

Share

2 reacties

  1. Maarten van Rooij schreef:

    Vooral als het om vooroordelen gaat is het, zoals je zelf stelt, erg belangrijk om de zaken correct voor te stellen.
    Je hebt het in je artikel steeds over de uitspraak “Meedoen is beter dan winnen”. Je bedoelt hier waarschijnlijk de uitspraak die toegeschreven wordt aan de ‘bedenker’ van de moderne olympische spelen, Pierre de Coubertin. Alleen is de uitspraak net iets anders, namelijk: “Meedoen is belangrijker dan winnen.” Deze Pierre was echter niet de bedenker hiervan; dat was de Bisschop van Pennsylvania, die het in 1908 als volgt verwoordde: “Het belangrijke in het leven is niet de triomf, maar de strijd, het essentiële is niet om te hebben gewonnen maar om goed te hebben gestreden.”
    Nog even over de uitspraak die jij gebruikt: “Meedoen is beter dan winnen.” Logischerwijs klopt die uitspraak natuurlijk. Als je niet meedoet kun je ook niet winnen. Meedoen is voorwaardelijk bij het spel. Winnen niet. Dus is meedoen beter.
    Ik ben benieuwd naar je overpeinzingen in Deel 2.

  2. Klaus Wüstefeld schreef:

    Ja ,Maarten. Het is een kwaal ( of soms juist niet ) van mij, om geërgerd te zijn door vooroordelen en dan bedoel ik niet eens zozeer de gewone vooroordelen, dan bedoel ik meer de valse gedachtes, die onder het mom van hoogstaande moraliteit gewoon hun gang kunnen gaan in de mensengemeenschap. En van dat soort dingen weet ik er ook nog wel een paar in de sport (schaken eventueel). Mijn overpeinzingen(deel 1) waren diep in de nacht op papier gezet. Of het goed is om ’s nachts te schrijven,weet ik niet, maar door de hevige warmte kon ik toen niet slapen. Jouw reactie is een welkome aanvulling en/of verbetering op mijn verhaal. . Overigens om nog even terug te komen op “meedoen belangrijker dan winnen” pierre de C of die Bisschop van Pennsylvania zullen er allebei ongetwijfeld iets moois mee bedoeld hebben, maar ja wat moet je met mooie bedoelingen? Wat zeggen ze nu eigenlijk ? Als je niet op de triomf uit bent , heeft de strijd geen zin, want waarvoor moet je dan strijden? Je wilt toch iets bereiken? Je strijd niet zomaar in het wilde weg, beste Bisschop van P ! Winnen is volgens mij meestal de gerespecteerde doelstelling, die de strijdwijze bepaalt en tegelijk het meedoen insluit. Het meedoen bij grote evenementen, vergaderingen en spelen geeft ook vaak een vorm van enthousiasme en voldoening welke voortkomt uit de ontmoeting met allerlei soorten van mensen en naties. Atleten getuigen van dit opwindende gevoel. Dan zou ik zeggen “meedoen is belangrijk” en laat dan de rest van deze kreet maar weg ( belangrijker dan winnen?). Overigens ben ik soms van mening, bijvoorbeeld bij de match Wustefeld -van Rooij ,dat dat meedoen belangrijker is dan winnen.

Geef een antwoord